Konsultašuvnnat ja sámerievttálaš ovdáneapmi

Konsultašuvnnat ja sámerievttálaš ovdáneapmi

Maŋimuš beivviid leat fylkkasátnejođiheaddji Runar Sjåstad ja Oarje-Finnmárkku guovlluráđđi, jođiheaddji Geir Ove Bakken bokte, buktán eahpádusaid Sámedikki váikkuhanfámu ektui mearrádusproseassain main lea njuolga mearkkašupmi sámi álbmogii.

Suoidnemánu 1. b. 2005 mearridii ráđđehus gonagaslaš resolušuvnnain konsultašuvdnašiehtadusa stáhtalaš eiseválddiid ja Sámedikki gaskka. Šiehtadusa ulbmilin lea váikkuhit stáhta álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid geavatlaš čađaheami konsulteret sámiiguin ja geahččalit soahpat doaibmabijuid hárrái mat sáhttet váikkuhit njuolga sámiide. Geatnegasvuohta konsulteret Sámedikkiin boahtá das go sámit lea sierra álbmot ja álgoálbmot. Nappo sihkkarastá ge ortnet sámiide seamma vejolašvuođaid searvat mearrádusaproseassaide go dan mii majoritehta álbmogis lea, mii dieđusge lea bures ovddastuvvon sihke Stuorradikkis, ráđđehusas, fylkkagielddain ja gielddain. Konsultašuvnnat sihkkarastet ahte stáhta álbmotrievttálaš geatnegasvuohta konsulteret álgoálbmogiin fuolahuvvo dan bokte ahte Sámediggái addojuvvo vejolašvuohta doallat seammaárvosaš oktavuođa stáhta eiseválddiiguin go dan mii fylkkagielddain ja gielddain lea.

Lea daddjojuvvon ahte Sámediggi konsultere stáhta eiseválddiiguin suoli. Dat ii doala deaivása. Baicce lea eanet rabasvuohta Sámedikki konsultašuvdnačoahkkimiin go dain čoahkkimiin mat fylkkagielddain ja gielddain leat guovddáš mearrideaddjiiguin. Dat man birra lea ságastallojuvvon ja konsultašuvdnačoahkkimiid loahppajurdagat bohtet ovdan sihke čoahkkingirjjiin ja ráđđehusa iežas proposišuvnnain, dieđáhusain ja áššeovddádusain. Loahppajurdagat láhkaáššiin vuođđuduvvojit lunddolaččat maiddái almmolaš čielggadusaide ja daid gulaskuddancealkámušaide. Sámedikkis lea maiddái ollislaš rabasvuohta daid čoahkkimiid ektui mat dollojuvvojit, ja Sámediggeráđđi hui dávjá aktiivvalaččat dieđiha ja ságastallá almmolaččat áigeguovdilis proseassaid birra.

Mii leat álggahan konsultašuvdnaproseassa ođđa minerálalága ektui. Dat dahkkojuvvo earret eará Ealáhus- ja gávpedepartemeantta 28.05.03-mannosaš gulaskuddannotáhta vuođul. Dán gulaskuddan¬notáhta leat maid Finnmárkku gielddat ožžon. Maŋimuš politihkalaš konsultašuvdnačoahkkin dán ášši birra dollojuvvui 27.02.07 Kárášjogas, ja dan birra gullui mediain vuđolaččat. 2007 borgemánu maŋimuš vahkus lei maiddái Sámedikki ovddit presideanttas Aili Keskitalos kronihkka Finnmárkku aviissain konsultašuvdnačoahkkimiid birra minerálalága hárrái, mas son earret eará namuha fáttáid mat bohciidahttet hástalusaid, nugo "mo juohkit dinestusa daidda geaidda dat guoská njuolga".

Álgoálbmotbuhtadusas ruvkedoaimmaid oktavuođas sámi guovlluin lea sáhka das ahte sii, geaiddá dat ruvkedoaibma guoská njuolga go rogget minerálaid maid stáhta oamasta, ovdamearkka dihte golli, veaikki ja nihkkela, galget oažžut dihto ekonomalaš ávkki doaimmas. Dát ii čuoza eanaeaiggáda dienasvuoigatvuhtii, gieldda dietnasii opmodatvearu bokte dahje stáhta dietnasii dákkár doaimmas. Álgoálbmogiid vuoigatvuohta, go dat leat sierra álbmogat, oažžut maiddái ávkki ruvkedoaimmas iežaset guovlluin, vuolgá álbmotrievttis. Dát vuoigatvuohta ii leat ráddjejuvvon guoskat dušše eanaeaiggádii, dahje min oktavuođas dušše Finnmárkui. Dat ahte Sámediggi galgá hálddašit álgoálbmotbuhtadusa lea áibbas lunddolaš ja das lea rievtti mielde sáhka das ahte dohkkehit Sámedikki sámiid bajimuš álbmotválljen orgánan. Sámedikki bargu álgoálbmotbuhtadusa hálddašeamis buot oktavuođain lea fuolahit ahte dinestus addojuvvo njuolga guoskevaš guovllu geavaheaddjiide ja báikegottiide sámi kultuvrra nannemii. Dát dieđusge ii dahkkojuvvo čearddalaš eavttuid vuođul, go ii han sámi ovddidanfoandda Sámedikki hálddašeapmi ge dahkkojuvvo dakkár eavttuid vuođul.

Álgoálbmot rievttálaš ovdáneapmi sihke riikkaidgaskasaččat ja našuvnnalaččat maŋimuš jagiin lea dáhpáhuvvan dainna lágiin ahte sámit eanet leat dohkkehuvvon sierra álbmogin ja álgoálbmogin. Dát mearkkaša ahte rievttálaš ja politihkalaš ovdáneapmi dáhpáhuvvá dainna lágiin ahte sámit besset leat eanet mieldeváikkuheamen, besset searvat ja ožžot stuorát váikkuhanfámu dakkár áššiin mat njuolga gusket midjiide. Mun in jáhke ahte oktage ovddasvástideaddji álbmotválljen olmmoš atná dán positiivvalaš sáme¬rievttálaš ovdáneami fuotnin eará álbmoga ektui dahje politihkalaš ja demokráhtalaš vuogádaga ektui Norggas.