Ruoššabeale sámiit bures boahtin olles lahttun SPR:i

Sámediggepresideantta Egil Olli sárdni sámi kongreassas Boazováris 15.12.2008.

Ruoššabeale sámiide bures boahtin olles lahttun SPR:i
Kongreassa jođiheaddjit, ruošša ja sámi ovddasteaddjit, buorit olbmot. Norgga Sámedikki beales giittán bovdejumi ovddas dán historjjálaš kongressii mas din, ruoššabeale sápmelaččaid politihkalaš organiseren lea fáddán. Midjiide lea miellagiddevaš čuovvut mo dii mearridehpet dán dehálaš gažaldaga.
Mii leat buriin mielain ja sáhkkiivuođain váldán vuostá bovdejumi dán dehálaš kongressii. Mii maiddái váldit vuhtii ahte mii leat guossin gránnjáriikas ja mii eat leat deike boahtán muitalit didjiide mo dii galgabehtet hukset ovttasbarggu sámiid ja eará eiseválddiid gaskka. Muhto go gearddi lehpet bovden min, de giittán dan ovddas go beasan muitalit oanehaččat mo mii leat huksen iežamet parlamentáralaš vuogádaga ja mo dat lea váikkuhan min ovttasbargui Norgga eiseválddiiguin.
Norgga beale Sámis ásahuvvui Sámediggi 1989:s. Diggái válljejuvvojedje 39 áirasa 13 válgabiirres miehtá Norgga. Áirasat ovddastedje sihke sámi organisašuvnnaid ja dábálaš politihkalaš bellodagaid. Sii válljejuvvojedje njuolgga jienastemiin sierra jienastuslogu vuođul, masa duššefal sámit leat registrerejuvvon.
Sámedikki riektevuođđu lea ođđa vuođđolágaparagráfa, mii geatnegahttá Norgga eiseválddiid láhčit saji sámiide vai besset seailluhit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima. Golggotmánu 9. beaivve 1989:s rabai Norgga Gonagas Ovllá V vuosttas Sámedikki virggálaččat.
Dál leat Sámedikkit sihke Suomas, Ruoŧas ja Norggas. Mii leat iešguđet láhkái organiseren iežamet parlameanttaid. Muhto mis lea oktasaš válljenvuohki, nammalassii ahte álbmot lea áirasiid válljen njuolgga. Ja min áigumuš lea ovddastit álbmoga buoremus demokráhtalaš prinsihpaid mielde.
Vaikko Sámedikki ásaheapmi lei čielga sámi gáibádus, de lea nu, ahte Norgga eiseválddit ledje fuomášan, dalle go Samediggi álggahuvvui, man dárbu lea dakkár orgánii mii ovddasta buot sámiid.
Sámedikki ásaheapmi mearkkašii maiddái politihkalaš ásahusa ceggen, gos Norgga ja sámi ovddasteaddjit sáhtte háleštit ja čoavdit politihkalaš gažaldagaid.
Dan 19 jagis go Sámediggi lea doaibman, de lea áibbaš čielggas, man ávkkálaš Sámedikki ásaheapmi lea leamaš sihke Norgga eiseválddiide ja sámi álbmogii. Lea dárbu dás deattuhit ahte Sámedikki bargu lea leamaš ávkin sihke norgga ja sámi álbmogii ja nu maiddái olles servodahkii.
Ovttasbargu sámiid ja norgga eiseválddiid gaskka lea huksejuvvon álbmotrievttálaš ja álgoálbmotrivttiid vuođu ala. Dát lea bidjan buori vuođu dialogii ja lea maiddái duogážin šiehtadussii mii sihkkarastá midjiide, sámiide, konsultašuvnnaid eiseválddiiguin. Nu leage Sámedikkis duođalaš váikkuheapmi áššiin mat leat dehálaččat sámi álbmogii. Mu oainnu mielde lea dát láhkavuođđu sivvan dasa go ovttasbargu sámiid ja norgga eiseválddiid gaskka lea lihkostuvvan ná bures.
Kultuvra ja giellaáššit leat guovddážis min barggus. Muhto maiddái ealáhusvuoigatvuođat, mat leat vuođđun kultuvrii ja gillii ja oppalohkái ge sámi eallimii, leat áššit masa mii leat bidjan hui garra deattu. Eanavuoigatvuođat, mat sihkkarastet midjiide vuođu birget sámi guovlluin, lea leamaš guovddážis dan rájes go Sámediggi ásahuvvui. Ja dát áššit dieđusge šaddet gaskaoapmin Norgga ja sámi eiseválddiide ain máŋga jagi dás ovddasguvlui. Muhto mun bealistan jáhkán ahte dáid áššiid sáhttá čoavdit vuoiggalaččat politihkalaš dásis, jos lea dáhttu dan dahkat.
Mii sámit han dál juo bargat ovttas máŋgga dásis, earret eará Sámeráđis gos Ruošša beale sámit leat leamaš ollásit fárus sámi bearrašis 1992 rájes. Norgga, Suoma ja Ruoŧa sámedikkit álggahedje Sámi Parlamentáralaš Ráđi (SPR) jagi 2000:s. Dán ovttasbarggus leat maiddái Ruošša beale sámit fárus, muhto sis lea dál dárkojeaddji stáhtus SPR:as .
Mii giitit go lehpet gudnejahttán min bovdehusain dán čoahkkimii. Mii sávvat lihku didjiide dáinna dehálaš bargguin ovddasguvlui, ja doaivut ahte mii beassat din bovdet olles lahttun Sámi Parlamentáralaš Ráđđái, ja doaivumis hui fargga.
Giitu min bealis.